Một trong những điểm nổi bật của Luật Thủ đô năm 2026 là tư duy chuyển từ “thực thi chính sách” sang “thiết kế chính sách”, tạo điều kiện để Hà Nội chủ động xử lý các vấn đề thực tiễn phát sinh; trong đó có quy định mới về thí điểm cơ chế, chính sách.
Mô hình mới về tổ chức bộ máy các cấp
Đây là bước phân cấp rất lớn, thể hiện sự tin tưởng của Trung ương, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao về trách nhiệm, năng lực tổ chức thực hiện của chính quyền Thủ đô. Tuy nhiên, trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực.
Điều 9 Luật Thủ đô năm 2026 quy định về thí điểm cơ chế, chính sách, cụ thể: Thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng tại thành phố Hà Nội; không thực hiện thí điểm cơ chế, chính sách trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, tôn giáo và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia theo quy định của pháp luật.
Về phạm vi thí điểm cơ chế, chính sách bao gồm: Mô hình mới về tổ chức bộ máy các cấp chính quyền của thành phố, mô hình quản trị, kiến tạo tiên tiến, hiện đại; chế độ công vụ, công chức; mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, văn hóa, y tế và chăm sóc sức khỏe; mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị; mô hình quản lý đô thị, nông thôn, không gian và phát triển bền vững; phương thức khai thác, huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực để phát triển và quản trị Thủ đô; giải pháp xử lý các vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng, trực tiếp đến chất lượng sống của người dân hoặc sự phát triển kinh tế – xã hội của Thủ đô; cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.
Trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền, HĐND thành phố ban hành nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách; trong đó, xác định rõ mục tiêu, phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian, không gian, địa bàn thí điểm; dự kiến kết quả, tác động của thí điểm; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; biện pháp quản trị rủi ro; cơ chế kiểm soát, giám sát, đánh giá; điều kiện, trình tự điều chỉnh, gia hạn hoặc chấm dứt việc thí điểm.
Thử nghiệm các mô hình quản trị và phát triển mới
Về quy định này, luật sư Nguyễn Minh Long (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) nhấn mạnh, luật giao quyền cho Thủ đô được thí điểm cơ chế, chính sách khác luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc chưa được pháp luật quy định để áp dụng trong phạm vi Thủ đô và Vùng Thủ đô nhằm tạo không gian thể chế linh hoạt, thử nghiệm các mô hình quản trị và phát triển mới, không chỉ phục vụ xây dựng và phát triển Thủ đô, mà qua đó góp phần bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia.
Luật quy định chặt chẽ về thẩm quyền và trách nhiệm của HĐND, UBND thành phố trong việc ban hành, tổ chức thực hiện thí điểm văn bản quy phạm pháp luật bao gồm cả trách nhiệm kiểm soát và giảm thiểu rủi ro, xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thí điểm; trách nhiệm đánh giá kết quả, mức độ đạt được mục tiêu thí điểm để báo cáo, đề xuất cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản thi hành chính thức hoặc bãi bỏ văn bản thí điểm.
Quy định thành phố được thí điểm cơ chế, chính sách khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc chưa được pháp luật quy định, thể hiện mức độ trao quyền đặc thù cho Thủ đô nhằm tạo không gian thể chế linh hoạt, thử nghiệm các mô hình quản trị và phát triển mới. Đây là cơ sở để Hà Nội đi đầu trong đổi mới chính sách, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững. Tuy nhiên, việc loại trừ lĩnh vực quốc phòng, an ninh, tôn giáo… khỏi phạm vi thí điểm nhằm bảo đảm giữ vững chủ quyền, lợi ích quốc gia và tính thống nhất trong quản lý nhà nước ở các lĩnh vực trọng yếu.
Đáng chú ý, luật có quy định “mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, văn hóa, y tế và chăm sóc sức khỏe”. Quy định này xuất phát từ yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo. Việc thí điểm cho phép thiết lập các cơ chế, chính sách mới đối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế sáng tạo, công nghiệp văn hóa, giáo dục và đào tạo chất lượng cao; từ đó tạo dư địa pháp lý để thu hút nguồn lực xã hội, nhân tài, doanh nghiệp công nghệ cao, thúc đẩy phát triển bền vững và bao trùm.
Hay quy định liên quan đến “mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị”. Nội dung này định hướng phát triển nông nghiệp và khu vực nông thôn theo hướng hiện đại, bền vững và thích ứng với quá trình đô thị hóa, trong đó trọng tâm là thúc đẩy nông nghiệp sinh thái gắn với bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ cao trong sản xuất nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm nông nghiệp; đồng thời phát triển các mô hình nông nghiệp đô thị phù hợp với không gian đô thị và ven đô thị, góp phần bảo đảm an ninh lương thực, cung ứng thực phẩm an toàn và nâng cao đời sống của cư dân nông thôn.
